HSP: Wat is het en hoe ga je ermee om?

HSP, oftewel Hoog Sensitief Persoon, is een term die je vaak hoort. Het lijkt soms een hype, maar wat betekent het nu echt? Hoe ga je ermee om? En hoe reageert je omgeving? Wat zijn de valkuilen en sterke punten van HSP? In deze blog beantwoord ik veel van je vragen en nieuwsgierigheid over HSP. Mocht je na het lezen van deze blog nog vragen hebben, neem dan gerust contact met me op via het contactformulier op de website.

Wat is HSP?

Laten we beginnen bij het begin. HSP, ofwel Hoog Sensitief Persoon, is een concept dat is ontwikkeld door Elaine N. Aron. Zij doet al sinds de jaren '90 onderzoek naar HSP en introduceerde de term in 1996. Het is belangrijk om te begrijpen dat HSP iets is wat je bent, niet iets wat je hebt. Ongeveer 20 tot 30% van de wereldbevolking is HSP. Dit is een aanzienlijk aantal, maar het is ook te laag om een goede betekenis aan te geven. Het is essentieel om mensen hierover te informeren. Hoe kunnen we dit doen? Door erover te praten, informatie online te delen en het toegankelijk te maken voor iedereen.

HSP komt niet alleen voor bij mensen; ook dieren kunnen HSP zijn. Onderzoek toont aan dat HSP ook voorkomt bij vissen, vogels, honden, katten, paarden en primaten. Dit verklaart waarom jouw huisdier zo sterk kan reageren op jouw emoties. Of waarom je hond je constant volgt als je zwanger bent. HSP is genetisch bepaald. Als jij HSP bent, is de kans groot dat iemand anders in je familie, zoals je ouders of broers en zussen, ook HSP is, ook al zijn ze zich daar misschien niet van bewust.

Welke vormen van HSP zijn er?

Er zijn vier verschillende vormen van HSP:

• Introverte rustzoeker

• Extraverte rustzoeker

• Introverte sensatiezoeker (HSS)

• Extraverte sensatiezoeker (HSS)

  
  

De Introverte Rustzoeker

Dit is het klassieke HSP-profiel. Je haalt energie uit rust, structuur en me-time. Je raakt snel overweldigd door drukte of te veel prikkels. Je geeft de voorkeur aan één-op-één contact, houdt van diepgang en bent gericht op een rijke innerlijke wereld.

Kenmerken van de Introverte Rustzoeker:

• Energiebron: Laadt op door alleen te zijn en rustige activiteiten te doen, zoals in de natuur zijn of lezen.

• Sociale voorkeur: Geeft de voorkeur aan één-op-één contact in plaats van grote groepen.

• Omgeving: Heeft behoefte aan rust, routine en voorspelbaarheid.

• Overprikkeling: Wordt snel moe in drukke situaties, zoals festivals of feestjes, en trekt zich dan terug.

• Innerlijke wereld: Veel bezig met gedachten, reflectie en emoties.

  
  

Valkuilen en Tips:

• Valkuil: Kan zich te veel isoleren of overprikkeld raken door eigen gedachten en gevoelens.

• Uitdaging: Balans vinden tussen de behoefte aan stilte en het af en toe opzoeken van nieuwe ervaringen.

• Tip: Plan bewust 'me-time' in om te ontladen en vermijd de 'te' in het leven (te druk, te luid).

  
  

Ongeveer 70% van de hooggevoelige mensen wordt als een 'rustzoeker' beschouwd. Het is belangrijk om deze behoefte aan prikkelarme situaties te accepteren en je grenzen goed te bewaken.

De Extraverte Rustzoeker

Je bent iemand die energie haalt uit sociale contacten en activiteiten, maar je hebt ook een sterke behoefte aan rust, regelmaat en diepgang. Je ervaart vaak een innerlijke strijd tussen de behoefte aan prikkels en de snelle overprikkeling. Voor een extraverte rustzoeker is het belangrijk om een goede balans te vinden in je ‘me-time’.

Kenmerken van de Extraverte Rustzoeker:

• Sociale behoefte met rustpauzes: Geniet van mensen en sociale interacties, maar heeft daarna tijd alleen nodig om indrukken te verwerken.

• Structuur nodig: Ondanks de extraversie is de behoefte aan routine en een overzichtelijke omgeving groot.

• Empathisch: Snel bewust van de impact op anderen, vaak opmerkzaam en diepgaand in contact.

• Interne botsing: Kan zich soms verveeld voelen, maar raakt ook snel overprikkeld.

  
  

Valkuilen en Tips:

• Overprikkeling: Het gevaar bestaat dat je over je eigen grenzen gaat door te veel activiteiten in te plannen.

• Balans: Zorg voor een strikte planning van "me-time" om te herstellen van sociale prikkels.

• Tips: Leer signalen van overprikkeling op tijd te herkennen en neem rust voordat je uitgeput bent.

  
  

Een extraverte rustzoeker is een unieke combinatie van uitbundigheid en gevoeligheid. Het is van belang om hier een balans in te vinden.

De Introverte Sensatiezoeker (HSS)

Je hebt behoefte aan afwisseling, nieuwe ervaringen en intense prikkels. Dit doe je het liefst alleen, door diepgaande emotionele ervaringen, leren of creatieve verkenningen. Je balanceert tussen intens leven en de behoefte aan rust om de diepe indrukken te verwerken.

De introverte sensatiezoeker wordt ook wel HSP-HSS genoemd, waarbij HSS staat voor High Sensation Seeker. Dit type zoekt intense prikkels.

Kenmerken van de Introverte Sensatiezoeker:

• Behoefte aan nieuwe ervaringen: Je houdt niet van sleur en dagelijkse routine, en zoekt uitdaging in je eentje, zoals via reizen, kunst, studie of intense hobby's.

• Einzelgänger: Je brengt je tijd het liefst alleen door en je bent geen typische sociale vlinder.

• Emotionele prikkeling: Nieuwe ervaringen zoek je vaak op mentaal of emotioneel vlak in plaats van sociaal of fysiek gevaarlijk.

• Onderprikkeling: Doordat je je te veel terugtrekt, kan je je gaan vervelen of onderprikkeld raken. Maar je kunt ook overprikkeld worden door je eigen gedachten.

• Diepgaande verwerking: Je verwerkt alles intens, waardoor je tijd nodig hebt om te herstellen.

  
  

Verschil met andere types:

Waar de introverte rustzoeker behoefte heeft aan rust en voorspelbaarheid, zoekt de introverte sensatiezoeker juist afwisseling, maar wel in een gecontroleerde (meestal solistische) omgeving. Je bent je vaak van je eigen grenzen bewust, maar overschrijdt deze soms in je enthousiasme voor nieuwe projecten of kennis.

Tips voor balans:

• Plan "Me-time": Zorg voor voldoende rustmomenten na een nieuwe, intense ervaring om te herstellen.

• Zoek gezonde prikkels: Richt de behoefte aan sensatie op creativiteit, diepgaande gesprekken of het leren van iets nieuws, in plaats van op overmatige sociale drukte.

• Beheer je energie: Erken dat je intensiteit nodig hebt, maar let op dat je jezelf niet voorbijrent.

  
  

De Extraverte Sensatiezoeker

Je hebt behoefte aan spanning, avontuur en prikkels, maar je bent tegelijkertijd hoogsensitief. Dit leidt tot een interne strijd tussen spanning en rust. Je bent energiek, sociaal, snel verveeld en zoekt intensieve ervaringen, maar je raakt ook snel overprikkeld.

Ongeveer 30% van alle mensen met HSP is extravert. Van deze groep is ongeveer 30% een sensatiezoeker. Onder kinderen is dit percentage nog kleiner; ongeveer 4% van de kinderen die hoogsensitief zijn, lijkt een combinatie van extravert sensatiezoeker en strong-willed te zijn. Omdat dit zo'n kleine groep is, worden deze mensen vaak verkeerd gediagnosticeerd. Ze krijgen diagnoses zoals ADHD, bipolaire stoornis of impulsiviteitsstoornissen. Dit gebeurt omdat de behoefte aan spanning botst met hun snelle overprikkeling. Hoe groot het percentage is dat misdiagnosticeerd is, is niet officieel bekend, maar het is wel duidelijk dat de spanning/rust persoonlijkheid vaak verkeerd wordt geïnterpreteerd.

Kenmerken van de Extraverte Sensatiezoeker (HSP-HSS):

• Hoge prikkelbehoefte & diepe verwerking: Je zoekt nieuwe, intense ervaringen (HSS), maar verwerkt deze prikkels ook diepgaand (HSP).

• Sociaal & Actief: Je hebt een actief sociaal leven, bent vaak de gangmaker, praat graag en zoekt de interactie op.

• Snel verveeld: Routine en saaiheid leiden snel tot verveling of een gevoel van onderprikkeling.

• Energieke "Gaspedaal": Je hebt veel energie en durft risico's te nemen, al ben je als HSP'er wel voorzichtiger dan een gemiddelde sensatiezoeker.

• Emotioneel: Emoties lopen snel hoog op, maar je kunt ook snel weer afblazen.

• Conflict: Je innerlijke drang naar actie (HSS) botst met de noodzaak tot hersteltijd (HSP).

• Valkuil: Door te veel activiteiten en sociale contacten raakt je batterij plotseling leeg, wat kan leiden tot extreme vermoeidheid of burn-out.

• Onderprikkeling: Te weinig uitdaging of sociale contacten leidt tot bore-out, futloosheid en somberheid.

• Misinterpretatie: Je wordt vaak gezien als wispelturig, vurig of chaotisch.

  
  

Je balans vinden:

• Plan ‘me-time’: Wissel drukke sociale activiteiten af met bewuste rustmomenten om op te laden.

• Ken je grenzen: Leer de signalen van overprikkeling herkennen voordat je energie "ineens op" is.

• Selectief kiezen: Zoek uitdagingen die echt energie geven en durf 'nee' te zeggen tegen prikkels die enkel uitputten.

• Fysieke ontlading: Sporten of andere fysieke activiteiten helpen om spanning en opgebouwde emoties kwijt te raken.

  
  

Veel extraverte sensatiezoekers vinden hun balans in uitdagend, afwisselend werk of hobby's, gecombineerd met voldoende hersteltijd in een rustige omgeving.

Misdiagnose en HSS-HSP

• Geen DSM-diagnose: HSP is geen erkende psychische aandoening (staat niet in de DSM), waardoor het vaak niet als hoogsensitiviteit wordt herkend door hulpverleners.

• Verwarring met ADHD: Vanwege de rusteloosheid en de drang naar 'kick' kan de combinatie verward worden met ADHD of andere stoornissen die met impulsiviteit samenhangen.

• HSS is geen extraversie: Hoewel HSS vaak samenvalt met extraversie, kan een introvert ook een HSS zijn.

  
  

Misschien herken je jezelf in één van de bovenstaande vormen van HSP. Het kan zijn dat er langzaam puzzelstukjes op hun plek vallen. Wat nu? Er is een simpele test die je kunt doen om te kijken of je mogelijk HSP zou kunnen zijn. Deze test is ontwikkeld door Elaine Aron en is te vinden op mijn website. Je kunt deze test gratis invullen om te kijken of je HSP bent.

In een volgende blog zal ik verder ingaan op het leven met HSP. Dit is relevant voor zowel ouders met kinderen die HSP zijn als voor jongeren, jongvolwassenen en volwassenen. Hoe omarm je HSP en maak je er een sterke kant van? Hoe ga je als ouder of partner om met HSP? Houd mijn blogs in de gaten voor veel meer informatie over HSP.

Voor het schrijven van deze blog heb ik informatie gebruikt van Bewust Gevoelig en HSP & Werk.